राष्ट्रीय खाद्य तेल अभियान गोडाम, तेलघाणा आणि ऑईल मिलसाठी अनुदान; 22 जून 2026 पूर्वी अर्ज करा केंद्र सरकारने खाद्य तेलात भारत आत्मनिर्भर व्हावा यासाठी राष्ट्रीय खाद्य तेल अभियान सुरू केले आहे. या अभियानाअंतर्गत बियाणे वाटप, पीक प्रात्यक्षिक आणि मूल्यवर्धन प्रकल्पांसाठी अनुदान दिले जाते. यावर्षी 2026-27 साठी चार महत्त्वाच्या घटकांसाठी अर्ज मागवण्यात आले आहेत गोडाम बांधकाम, 10 टन क्षमतेचा तेलघाणा, फिल्टर प्रेससह ऑईल मिल आणि फिल्टर प्रेसशिवाय ऑईल मिल. या चारही घटकांसाठी 22 जून 2026 पर्यंत अर्ज करावेत असे आव्हान केले आहे. या लेखात हे अभियान काय आहे, कोणाला अनुदान मिळते, किती मिळते, गोडाम बांधकामासाठी कोण पात्र आहे, तेलघाणासाठी काय करायचे, ऑईल मिलसाठी महाडीबीटीवर अर्ज कसा करायचा आणि कोणत्या जिल्ह्यांमध्ये जास्त लक्षांक आहे हे सगळे सांगणार आहोत.
राष्ट्रीय खाद्य तेल अभियान का सुरू केले मागचे कारण काय?
भारत दरवर्षी खाद्य तेलाच्या आयातीवर लाखो कोटी रुपये खर्च करतो. पाम तेल, सोयाबीन तेल, सूर्यफूल तेल हे सगळे मोठ्या प्रमाणात परदेशातून येते. इंडोनेशिया, मलेशिया, अर्जेंटिना यांसारख्या देशांवर भारत खाद्य तेलासाठी अवलंबून आहे. जेव्हा या देशांमध्ये काही समस्या येते तेव्हा भारतात खाद्य तेलाचे दर गगनाला भिडतात. हे अवलंबित्व कमी करण्यासाठी केंद्र सरकारने राष्ट्रीय खाद्य तेल अभियान सुरू केले. या अभियानात सोयाबीन, भुईमूग, सूर्यफूल, मोहरी, तीळ यांसारख्या तेलबिया पिकांचे उत्पादन वाढवण्यावर भर आहे. उत्पादन वाढले तरी ते तेलात रूपांतरित करण्याची व्यवस्था नसेल तर उपयोग नाही. त्यामुळे तेल काढणी, प्रक्रिया, साठवणूक या सगळ्यासाठीही अनुदान दिले जाते. गोडाम बांधकाम, तेलघाणा आणि ऑईल मिल हे या प्रक्रिया साखळीचे महत्त्वाचे भाग आहेत.
या अभियानात एकूण किती घटक आहेत?
या अभियानात अनेक घटक आहेत. बियाणे वितरण, पीक प्रात्यक्षिक, तेलबिया लागवड क्षेत्र विस्तार यांसाठी वेगळे अनुदान आहे. पण यावर्षी विशेषतः काढणीपश्चात तंत्रज्ञान म्हणजे Post Harvest Technology अंतर्गत चार घटकांसाठी अर्ज मागवले आहेत. पहिला घटक म्हणजे गोडाम बांधकाम. दुसरा म्हणजे 10 टन क्षमतेचा तेलघाणा. तिसरा म्हणजे फिल्टर प्रेससह ऑईल मिल. चौथा म्हणजे फिल्टर प्रेसशिवाय ऑईल मिल. या चारही घटकांसाठी 22 जून 2026 ही अर्जाची शेवटची तारीख आहे. त्यानंतर अर्ज स्वीकारले जाणार नाहीत. त्यामुळे उशीर न करता अर्ज करणे आवश्यक आहे.
गोडाम बांधकाम 14 लाखांपर्यंत अनुदान कोणाला मिळते?
गोडाम म्हणजे शीतगृह नाही हे साठवणूक गोडाम आहे. तेलबिया पीक काढल्यावर ते लगेच बाजारात न विकता गोडामात साठवता येते. भाव चांगला असेल तेव्हा विकायचे. यामुळे शेतकऱ्याला जास्त उत्पन्न मिळते. पण गोडाम बांधण्यासाठी खर्च होतो. हा खर्च कमी करण्यासाठी सरकार 50% अनुदान देते. कमाल प्रकल्प खर्च 28 लाख रुपये ग्राह्य धरला जातो. म्हणजे 28 लाख खर्चावर 50% म्हणजे 14 लाख रुपये अनुदान मिळते. पण हे अनुदान सगळ्यांना मिळत नाही. यासाठी ठराविक संस्था पात्र आहेत. शेतकरी उत्पादक कंपन्या म्हणजे FPC, ATMA अंतर्गत स्थापन झालेले शेतकरी गट, इतर शेतकरी गट आणि सहकारी संस्था ज्या सोयाबीनच्या मूल्यसाखळीत काम करतात त्यांना या योजनेत प्राधान्य दिले जाते. वैयक्तिक शेतकरी या गोडाम बांधकाम योजनेसाठी पात्र नाहीत. या घटकासाठी ऑफलाईन अर्ज करायचा आहे म्हणजे जवळच्या कृषी विभागात किंवा जिल्हा कृषी अधीक्षक कार्यालयात अर्ज द्यायचा.
तेलघाणा 9 लाख 90 हजारांपर्यंत अनुदान
10 टन क्षमतेचा तेलघाणा म्हणजे एका दिवसात 10 टन तेलबियांवर प्रक्रिया करण्याची क्षमता. हे व्यावसायिक स्वरूपाचे मशीन आहे. या मशीनमधून सोयाबीन, भुईमूग, सूर्यफूल यांसारख्या तेलबियांमधून तेल काढता येते. या तेलघाण्यासाठी 9 लाख 90 हजार रुपयांपर्यंत अनुदान दिले जाते. हे अनुदान प्रकल्प खर्चाच्या ठराविक टक्के असते. या तेलघाण्यासाठीही शेतकरी उत्पादक कंपन्या, गट आणि सहकारी संस्था पात्र आहेत. प्रत्येक तालुक्याला एक एक प्रकल्पाचा लक्षांक दिला जातो. म्हणजे प्रत्येक तालुक्यात एकच तेलघाणा या योजनेतून उभा राहणार. या घटकासाठीही ऑफलाईन अर्ज करायचा आहे. जिल्हा कृषी अधीक्षक कार्यालयात जाऊन अर्ज करायचा.
ऑईल मिल विथ फिल्टर प्रेस 4 लाखांपर्यंत अनुदान
ऑईल मिल म्हणजे छोट्या क्षमतेची तेल काढण्याची मशीन. फिल्टर प्रेस म्हणजे तेलातील अशुद्धता काढण्याचे यंत्र. तेल काढल्यावर ते ढगाळ असते फिल्टर प्रेसने ते स्वच्छ आणि पारदर्शक होते. अशा फिल्टर प्रेससह ऑईल मिलसाठी 4 लाख रुपयांपर्यंत अनुदान दिले जाते. या घटकासाठी वैयक्तिक शेतकरी देखील अर्ज करू शकतात. याशिवाय गट आणि संस्थाही पात्र आहेत. या घटकासाठी महाडीबीटी फार्मर पोर्टलवर ऑनलाईन अर्ज करायचा आहे. mahadbtmahait.gov.in पोर्टलवर जाऊन फार्मर आयडीने लॉगिन करायचे आणि राष्ट्रीय खाद्य तेल अभियान अंतर्गत ऑईल मिल विथ फिल्टर प्रेस हा घटक निवडायचा.
ऑईल मिल फिल्टर प्रेसशिवाय 3 लाखांपर्यंत अनुदान
ज्यांना फिल्टर प्रेस नको आहे किंवा ज्यांचे बजेट कमी आहे त्यांच्यासाठी फक्त ऑईल मिल म्हणजे तेल काढण्याची मशीन घेण्याचा पर्याय आहे. यासाठी 3 लाख रुपयांपर्यंत अनुदान दिले जाते. हेही महाडीबीटी पोर्टलवर ऑनलाईन अर्ज करायचा आहे. वैयक्तिक शेतकरी आणि गट दोघेही पात्र आहेत. फिल्टर प्रेससह मिलपेक्षा हे कमी खर्चाचे आहे. कमी भांडवल असलेले शेतकरी किंवा लहान गट यासाठी अर्ज करू शकतात.
महाडीबीटीवर ऑनलाईन अर्ज कसा करायचा?
ऑईल मिल विथ फिल्टर प्रेस आणि ऑईल मिल फिल्टर प्रेसशिवाय या दोन घटकांसाठी महाडीबीटी पोर्टलवर ऑनलाईन अर्ज करायचा आहे. mahadbtmahait.gov.in या पोर्टलवर जायचे. फार्मर आयडीने लॉगिन करायचे. “घटकासाठी अर्ज करा” वर क्लिक करायचे. तेथे वेगवेगळ्या योजनांचे पर्याय दिसतात. राष्ट्रीय खाद्य तेल अभियान अंतर्गत संबंधित घटक निवडायचा. जमिनीचे क्षेत्र, सर्वे नंबर आणि इतर माहिती भरायची. अर्ज जतन करायचा आणि सादर करायचा. 23 रुपये 60 पैसे शुल्क UPI किंवा नेट बँकिंगने भरायचे. पावती डाउनलोड करायची. हे सगळे घरबसल्या मोबाईलवरून करता येते.
कोणत्या जिल्ह्यांमध्ये जास्त लक्षांक आहे कोणाला जास्त फायदा?
या अभियानाचे लक्षांक जिल्ह्यानुसार वेगळे असतात. जे जिल्हे सोयाबीन, भुईमूग आणि कापसाचे मोठे उत्पादक आहेत त्या जिल्ह्यांना जास्त लक्षांक दिले जातात. विदर्भात अमरावती, अकोला, यवतमाळ, बुलढाणा, नागपूर, वर्धा या जिल्ह्यांत सोयाबीन आणि कापूस मोठ्या प्रमाणात पिकतो. मराठवाड्यात लातूर, नांदेड, परभणी हेही मोठे तेलबिया उत्पादक जिल्हे आहेत. पश्चिम महाराष्ट्रात सोलापूर, सांगली हे भुईमूग उत्पादनात आघाडीवर आहेत. या जिल्ह्यांत गोडाम, तेलघाणा आणि ऑईल मिलचे जास्त लक्षांक असतात. त्यामुळे या जिल्ह्यांतील शेतकऱ्यांना जास्त संधी आहे. पण इतर जिल्ह्यांतही लक्षांक असतात त्यांनीही अर्ज करणे फायद्याचे आहे.
22 जून 2026 ही अंतिम तारीख वेळ वाया घालवू नका
या चारही घटकांसाठी 22 जून 2026 ही शेवटची तारीख आहे. गोडाम बांधकाम आणि तेलघाण्यासाठी ऑफलाईन अर्ज जिल्हा कृषी अधीक्षक कार्यालयात द्यायचा. ऑईल मिलसाठी महाडीबीटीवर ऑनलाईन अर्ज करायचा. अर्ज करताना फार्मर आयडी, आधार कार्ड, बँक पासबुक, जमिनीचे कागदपत्र आणि गट/संस्थेची नोंदणी कागदपत्रे तयार ठेवायची. लक्षांक मर्यादित आहे उशीर केला तर लक्षांक संपतो आणि अर्ज नाकारला जातो. त्यामुळे आत्ताच अर्ज करा.
थोडक्यात चारही घटकांचे अनुदान एका नजरेत
गोडाम बांधकाम 28 लाख प्रकल्पावर 50% म्हणजे 14 लाख रुपये, FPC/गट/सहकारी संस्थांसाठी, ऑफलाईन अर्ज. तेलघाणा 9 लाख 90 हजार रुपये, FPC/गट/संस्थांसाठी, ऑफलाईन अर्ज. ऑईल मिल फिल्टर प्रेससह 4 लाख रुपये, वैयक्तिक/गटांसाठी, महाडीबीटीवर ऑनलाईन अर्ज. ऑईल मिल फिल्टर प्रेसशिवाय 3 लाख रुपये, वैयक्तिक/गटांसाठी, महाडीबीटीवर ऑनलाईन अर्ज. अंतिम तारीख 22 जून 2026. ही माहिती गावातील शेतकरी गट, FPC सदस्य आणि इतरांना सांगा एक माहिती पोहोचवल्याने कोणाला लाखोंचे अनुदान मिळू शकते.
Q&A : राष्ट्रीय खाद्य तेल अभियान 2026-27
प्रश्न 1: राष्ट्रीय खाद्य तेल अभियान म्हणजे काय?
उत्तर: केंद्र शासनाची ही योजना असून देशाला खाद्य तेल उत्पादनात आत्मनिर्भर बनवण्याचा यामागील उद्देश आहे. या योजनेत तेलबिया उत्पादन, प्रक्रिया उद्योग आणि साठवण सुविधांसाठी अनुदान दिले जाते.
प्रश्न 2: या योजनेअंतर्गत कोणकोणत्या घटकांसाठी अनुदान मिळते?
उत्तर: या योजनेत खालील चार घटकांसाठी अनुदान दिले जाते.
- गोदाम बांधकाम
- 10 टन क्षमतेचा तेलघाणा
- फिल्टर प्रेससह ऑईल मिल
- फिल्टर प्रेसशिवाय ऑईल मिल
प्रश्न 3: गोदाम बांधकामासाठी किती अनुदान मिळते?
उत्तर: गोदाम बांधकामासाठी प्रकल्प खर्चाच्या 50% अनुदान दिले जाते. कमाल 14 लाख रुपये अनुदान मिळू शकते.
प्रश्न 4: गोदाम बांधकामासाठी कोण पात्र आहेत?
उत्तर: शेतकरी उत्पादक कंपन्या (FPO), सहकारी संस्था, आत्मा अंतर्गत गट आणि सोयाबीन मूल्यसाखळीमध्ये काम करणाऱ्या संस्था पात्र आहेत.
प्रश्न 5: 10 टन क्षमतेच्या तेलघाण्यासाठी किती अनुदान मिळते?
उत्तर: या घटकासाठी सुमारे 9 लाख 90 हजार रुपयांपर्यंत अनुदान दिले जाते.
प्रश्न 6: तेलघाणा योजनेसाठी कोण अर्ज करू शकतात?
उत्तर: शेतकरी उत्पादक कंपन्या, शेतकरी गट, सहकारी संस्था आणि इतर पात्र संस्था अर्ज करू शकतात.
प्रश्न 7: फिल्टर प्रेससह ऑईल मिलसाठी किती अनुदान मिळते?
उत्तर: फिल्टर प्रेससह ऑईल मिलसाठी कमाल 4 लाख रुपये अनुदान दिले जाते.
प्रश्न 8: फिल्टर प्रेसशिवाय ऑईल मिलसाठी किती अनुदान मिळते?
उत्तर: फिल्टर प्रेसशिवाय ऑईल मिलसाठी कमाल 3 लाख रुपये अनुदान दिले जाते.
प्रश्न 9: ऑईल मिलसाठी वैयक्तिक शेतकरी अर्ज करू शकतात का?
उत्तर: होय. वैयक्तिक शेतकरी, शेतकरी गट आणि इतर पात्र अर्जदार ऑईल मिलसाठी अर्ज करू शकतात.
प्रश्न 10: अर्ज कसा करायचा?
उत्तर: गोदाम बांधकाम आणि तेलघाणा यासाठी ऑफलाईन अर्ज करावा लागतो. ऑईल मिलसाठी महाडीबीटी पोर्टलवर ऑनलाइन अर्ज करावा लागतो.