SC आणि ST प्रवर्गातील शेतकऱ्यांसाठी एक महत्त्वाची योजना आहे इनवेल बोरिंगसाठी सरकारकडून 40 हजार ते 50 हजार रुपयांपर्यंत अनुदान मिळते. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर कृषी स्वावलंबन योजना आणि बिरसा मुंडा कृषी क्रांती योजना या दोन योजनांअंतर्गत हे अनुदान दिले जाते. रब्बी हंगामात उन्हाळ्यात पाण्याची कमतरता जाणवते अशा वेळी विहिरीत आडवे बोर घेतल्यास पाण्याचा स्रोत वाढण्याची शक्यता असते. या लेखात ही योजना कोणासाठी आहे, महाडीबीटी पोर्टलवर अर्ज कसा करायचा, कोणती कागदपत्रे लागतात, अर्जाची लॉटरी पद्धत कशी असते आणि अनुदान कधी मिळते हे सगळे टप्प्याटप्प्याने सांगणार आहोत.
इनवेल बोरिंग म्हणजे काय आणि ते का महत्त्वाचे आहे?
इनवेल बोरिंग म्हणजे आधीपासून असलेल्या विहिरीच्या तळाशी किंवा बाजूने आडवे बोअर घेणे. जेव्हा शेतकरी रब्बी हंगामात पीक घेतो, तेव्हा उन्हाळ्यात पाण्याची मोठी कमतरता जाणवते. विहिरीतील पाण्याची पातळी कमी होते आणि पिकाला पाणी देणे कठीण होते. अशा वेळी जर विहिरीत आडवे बोर घेतले तर भूगर्भातील पाण्याचा अतिरिक्त स्रोत मिळतो आणि विहिरीतील पाण्याची उपलब्धता वाढते. पण हे काम करण्यासाठी खर्च येतो आणि हाच खर्च कमी करण्यासाठी सरकारने ही विशेष अनुदान योजना आणली आहे.
कोणत्या दोन योजनांअंतर्गत हे अनुदान मिळते?
या इनवेल बोरिंगसाठी दोन वेगळ्या योजनांद्वारे अनुदान दिले जाते. पहिली योजना म्हणजे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर कृषी स्वावलंबन योजना ही योजना अनुसूचित जाती (SC) प्रवर्गातील शेतकऱ्यांसाठी आहे. दुसरी योजना म्हणजे बिरसा मुंडा कृषी क्रांती योजना ही योजना अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील शेतकऱ्यांसाठी आहे. दोन्ही योजनांचा उद्देश समान आहे या प्रवर्गातील शेतकऱ्यांना शेतीसाठी पाण्याची उपलब्धता वाढवण्यास मदत करणे.
अर्ज करण्यासाठी कोणत्या पोर्टलवर जायचे?
या योजनेसाठी अर्ज करण्यासाठी महाडीबीटी फार्मर स्कीम पोर्टलवर जायचे आहे. Google वर “महाडीबीटी फार्मर लॉगिन” असे सर्च करायचे. सर्च केल्यावर mahadbt.maharashtra.gov.in ही अधिकृत वेबसाईट दिसते तिच्यावर क्लिक करायचे.
लॉगिन कसे करायचे?
वेबसाईट उघडल्यावर तीन पर्याय दिसतात वैयक्तिक शेतकरी, शेतकरी गट आणि आधार लॉगिन. इथे “शेतकरी आयडी प्रविष्ट करा” हा पर्याय दिसतो यात तुमचा फार्मर आयडी टाकायचा आहे. फार्मर आयडी माहीत नसेल तर तो आधी बनवून घ्यावा लागतो. फार्मर आयडी टाकल्यावर “OTP पाठवा” या बटणावर क्लिक करायचे. तुमच्या मोबाईल नंबरवर OTP येतो तो टाकून लॉगिन करायचे.
जातीचे प्रमाणपत्र (Caste Certificate) कसे अपलोड करायचे?
लॉगिन झाल्यावर तुमची प्रोफाईल दिसते. जर तुम्ही SC किंवा ST प्रवर्गातील असाल तर इथे जातीचे प्रमाणपत्र अपलोड करण्याचा पर्याय दिसतो हे प्रमाणपत्र PDF फाईल स्वरूपात अपलोड करायचे आहे. जर तुम्ही जनरल प्रवर्गात येत असाल तर तुम्हाला फक्त तुमची जात निवडून “Save” करायचे आहे कारण ही योजना SC आणि ST प्रवर्गासाठीच आहे.
“घटकासाठी अर्ज करा” हा पर्याय कसा वापरायचा?
प्रोफाईल उघडल्यावर डाव्या बाजूला अनेक पर्याय दिसतात यातून “घटकासाठी अर्ज करा” या पर्यायावर क्लिक करायचे. क्लिक केल्यावर खाली स्क्रोल केल्यावर “अनुसूचित जाती व जमाती प्रवर्गातील शेतकऱ्यांसाठी विशिष्ट योजना” हा पर्याय दिसतो यावर क्लिक करायचे. यानंतर “बाबी निवडा” या बटणावर क्लिक करायचे.
इनवेल बोरिंग हा घटक कसा शोधायचा?
“बाबी निवडा” वर क्लिक केल्यावर एक नवीन पेज उघडते जिथे तालुका, गाव आणि शहर ही माहिती आपोआप भरलेली दिसते. इथे तालुका, गाव, फार्मर आयडी आणि सर्वे नंबर सगळी माहिती दिसते. मुख्य घटकात “अनुसूचित जाती किंवा जमाती शेतकऱ्यांसाठी विशेष योजना” हा पर्याय दिसतो इथे “बाब निवडा” वर क्लिक करायचे. यात अनेक पर्याय दिसतात नवीन विहीर बांधकाम, जुनी विहीर दुरुस्ती आणि इनवेल बोरिंग. आपल्याला इनवेल बोरिंगसाठी अर्ज करायचा असल्यामुळे “इनवेल बोरिंग” हा पर्याय शोधून निवडायचा.
अतिरिक्त प्रश्नांची उत्तरे कशी द्यायची?
इनवेल बोरिंग निवडल्यावर काही महत्त्वाचे प्रश्न विचारले जातात. पहिला प्रश्न “कर्मवीर दादासाहेब गायकवाड योजनेअंतर्गत शासनाने तुम्हाला जमीन वाटप केली आहे का?” याचे उत्तर “होय” किंवा “नाही” द्यायचे आहे जर या योजनेतून जमीन मिळाली असेल तर “होय” आणि नसेल तर “नाही” निवडायचे. दुसरा प्रश्न “सन 2001 नंतर मला तिसरे अपत्य झालेले नाही” यासाठीही योग्य उत्तर “होय” किंवा “नाही” द्यायचे आहे.
पूर्वसंमती आणि अर्ज जतन कसा करायचा?
प्रश्नांची उत्तरे दिल्यावर “पूर्वसंमती” या चेकबॉक्सवर टिक करायचे हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, कारण यावर टिक केल्याशिवाय फॉर्म सबमिट होणार नाही. टिक केल्यावर “जतन करा” या बटणावर क्लिक करायचे. यानंतर अर्ज यशस्वीरित्या सबमिट झाल्याचा संदेश येतो आणि “आणखी काही निवडायचे आहे का?” असे विचारले जाते गरज असल्यास “होय” करायचे, नसेल तर “नाही” करायचे.
अर्ज सादर करण्याची संपूर्ण प्रक्रिया
बाब निवडल्यावर “आपला अर्ज सादर करा” या निळ्या रंगाच्या बटणावर क्लिक करायचे. यानंतर तुम्ही केलेला अर्ज पाहता येतो आणि पेमेंट करून तो सबमिट करायचा आहे. “पहा” या बटणावर क्लिक करून केलेला अर्ज तपासायचा. यानंतर एक टिक मार्क दिसतो “या योजनेअंतर्गत ज्या बाबीसाठी आपली निवड होईल त्या योजनेच्या सर्व अटी व मार्गदर्शक सूचना लागू राहतील” यावर टिक करायचे आणि “अर्ज सादर करा” या हिरव्या बटणावर क्लिक करायचे.
फी कशी भरायची?
जर आधीच कधी पेमेंट केले असेल तर पुन्हा पेमेंट भरण्याची गरज नाही कारण एकाच आर्थिक वर्षात फार्मर आयडीवरून केलेले पेमेंट सगळ्या अर्जांसाठी चालते. नसेल केले तर साधारण 23 रुपये पेमेंट भरावे लागते. हे पेमेंट नेट बँकिंग, PhonePe, Google Pay किंवा इतर कोणत्याही उपलब्ध पद्धतीने करता येते.
अर्जाची पावती कशी डाउनलोड करायची?
पेमेंट झाल्यावर अर्जाची पावती डाउनलोड करण्यासाठी “छाननी अंतर्गत अर्ज” या पर्यायावर क्लिक करायचे. इथून तुमचा सादर केलेला अर्ज डाउनलोड करता येतो. अर्ज पावती आणि फी भरल्याची पावती दोन्ही याच ठिकाणी पाहता येतात आणि डाउनलोड करता येतात.
अर्ज सबमिट झाल्यावर पुढे काय होते लॉटरी पद्धत
अर्ज सादर झाल्यानंतर लाभार्थ्यांची निवड लॉटरी पद्धतीने केली जाते. म्हणजे सगळ्या पात्र अर्जांमधून संगणकीय पद्धतीने यादृच्छिक निवड होते. जर तुमची निवड झाली, तर तुम्हाला कागदपत्रे अपलोड करण्यासाठी सूचित केले जाते याबाबत मेसेजही येतो.
लॉटरी लागल्यानंतर 10 दिवसांच्या आत आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करावी लागतात. हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे जर या मुदतीत कागदपत्रे अपलोड केली नाहीत तर अर्ज ऑटोमॅटिकली रद्द होऊ शकतो. त्यामुळे मोबाईलवर येणाऱ्या मेसेजवर सतत लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे.
अनुदान कधी आणि कसे मिळते?
कागदपत्रे अपलोड केल्यावर आणि पडताळणी पूर्ण झाल्यावर इनवेल बोरिंगचे काम सुरू करण्यासाठी पूर्वसंमती दिली जाते. ही पूर्वसंमती मिळाल्यावरच प्रत्यक्ष काम सुरू करायचे आहे आधी काम केले तर अनुदान मिळणार नाही. काम पूर्ण झाल्यावर त्याचे बिल आणि चलन (Invoice) अपलोड करायचे आहे. ही सगळी कागदपत्रे पडताळल्यानंतर अनुदानाची रक्कम थेट बँक खात्यात जमा केली जाते.
या योजनेअंतर्गत इनवेल बोरिंगसाठी 40 हजार ते 50 हजार रुपयांपर्यंत अनुदान मिळू शकते. ही रक्कम कामाच्या प्रत्यक्ष खर्चानुसार आणि योजनेच्या निकषानुसार ठरते. हे अनुदान शेतकऱ्यांसाठी मोठा आर्थिक आधार आहे, कारण इनवेल बोरिंगचा खर्च स्वतःच्या खिशातून करणे अनेक शेतकऱ्यांना अवघड असते.
अर्ज करताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवायच्या?
पहिले म्हणजे फार्मर आयडी आधीच तयार असणे आवश्यक आहे. दुसरे म्हणजे SC किंवा ST जातीचे प्रमाणपत्र PDF स्वरूपात तयार ठेवावे. तिसरे म्हणजे “पूर्वसंमती” चेकबॉक्सवर टिक करणे विसरू नये हे न केल्यास अर्ज सबमिट होत नाही. चौथे म्हणजे लॉटरी लागल्यावर 10 दिवसांच्या आत कागदपत्रे अपलोड करणे आवश्यक आहे उशीर झाल्यास अर्ज रद्द होतो. पाचवे म्हणजे पूर्वसंमती मिळाल्याशिवाय प्रत्यक्ष काम सुरू करू नये.
थोडक्यात इनवेल बोरिंग अनुदान अर्जाचे सगळे टप्पे
महाडीबीटी पोर्टलवर फार्मर आयडी आणि OTP ने लॉगिन करायचे. जातीचे प्रमाणपत्र अपलोड करायचे. “घटकासाठी अर्ज करा” मधून “अनुसूचित जाती व जमाती प्रवर्गातील शेतकऱ्यांसाठी विशिष्ट योजना” निवडायचे. “बाब निवडा” मधून “इनवेल बोरिंग” शोधून निवडायचे. प्रश्नांची उत्तरे देऊन पूर्वसंमतीवर टिक करायचे आणि “जतन करा” करायचे. अर्ज सादर करून आवश्यक फी भरायची. पावती डाउनलोड करायची. लॉटरी पद्धतीने निवड झाल्यावर 10 दिवसांत कागदपत्रे अपलोड करायची. पूर्वसंमती मिळाल्यावर काम सुरू करायचे. काम पूर्ण झाल्यावर बिल अपलोड केल्यावर 40 ते 50 हजार रुपयांचे अनुदान बँक खात्यात जमा होईल.
FAQ | इनवेल बोरिंग अनुदान योजना 2026 : वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
1. इनवेल बोरिंग म्हणजे काय?
इनवेल बोरिंग म्हणजे विहिरीमध्ये आडव्या दिशेने बोर घेण्याची पद्धत. यामुळे जमिनीखालील पाण्याचे स्त्रोत विहिरीशी जोडले जातात आणि विहिरीतील पाण्याची उपलब्धता वाढण्यास मदत होते.
2. इनवेल बोरिंगसाठी किती अनुदान मिळते?
या योजनेअंतर्गत पात्र शेतकऱ्यांना साधारणपणे 40 हजार ते 50 हजार रुपयांपर्यंत अनुदान मिळू शकते.
3. कोणत्या शेतकऱ्यांना या योजनेचा लाभ मिळतो?
मुख्यतः अनुसूचित जाती (SC) आणि अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील पात्र शेतकऱ्यांना या योजनेचा लाभ दिला जातो.
4. ही योजना कोणत्या योजनेंतर्गत राबवली जाते?
ही सुविधा डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर कृषी स्वावलंबन योजना आणि बिरसा मुंडा कृषी क्रांती योजना अंतर्गत उपलब्ध आहे.
5. अर्ज कुठे करावा लागतो?
अर्ज महाडीबीटी (MahaDBT Farmer) पोर्टलवर ऑनलाइन पद्धतीने करावा लागतो.
6. अर्ज करण्यासाठी फार्मर आयडी आवश्यक आहे का?
होय. महाडीबीटी पोर्टलवर लॉगिन करण्यासाठी शेतकरी आयडी (Farmer ID) आवश्यक असतो.
7. अर्जासाठी कोणती कागदपत्रे लागतात?
जात प्रमाणपत्र, आधार क्रमांकाशी जोडलेला मोबाईल नंबर, जमिनीची माहिती, बँक खाते तपशील आणि इतर आवश्यक कागदपत्रे लागतात.
8. SC/ST शेतकऱ्यांनी जात प्रमाणपत्र अपलोड करणे आवश्यक आहे का?
होय. अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती प्रवर्गातील शेतकऱ्यांनी जात प्रमाणपत्र अपलोड करणे आवश्यक आहे.
9. अर्ज भरताना कोणता पर्याय निवडावा?
“अनुसूचित जाती व जमाती प्रवर्गातील शेतकऱ्यांसाठी विशिष्ट योजना” हा पर्याय निवडून त्यामध्ये “इनवेल बोरिंग” हा घटक निवडावा.