आयुष्मान कार्ड घरबसल्या मोबाईलवरून 5 मिनिटांत बनवा आधार OTP पद्धतीने संपूर्ण प्रक्रिया केंद्र सरकारच्या आयुष्मान भारत योजनेअंतर्गत पात्र लाभार्थ्यांना 5 लाख रुपयांपर्यंत मोफत उपचार मिळतात. पण या लाभासाठी आयुष्मान कार्ड असणे आवश्यक आहे. 2026 मध्ये हे कार्ड बनवणे खूप सोपे झाले आहे. आधार OTP आणि e-KYC द्वारे घरबसल्या मोबाईलवरून फक्त पाच मिनिटांत आयुष्मान कार्ड बनवता येते आणि डाउनलोड करता येते. Beneficiary Portal वर जाऊन ही सगळी प्रक्रिया होते. या लेखात हे पोर्टल कुठे आहे, लॉगिन कसे करायचे, आधार नंबरने शोध कसा करायचा, अर्ज कसा करायचा, e-KYC कशी करायची, फोटो कसा अपलोड करायचा, माहिती कशी भरायची आणि मंजुरीनंतर कार्ड कसे डाउनलोड करायचे हे सगळे टप्प्याटप्प्याने सांगणार आहोत.
आयुष्मान कार्ड म्हणजे काय आणि ते का महत्त्वाचे आहे?
आयुष्मान भारत प्रधानमंत्री जन आरोग्य योजना ही केंद्र सरकारची एक महत्त्वाकांक्षी आरोग्य योजना आहे. या योजनेअंतर्गत पात्र कुटुंबांना दरवर्षी 5 लाख रुपयांपर्यंत मोफत उपचार मिळतात. हे उपचार सरकारी आणि पॅनेलवरील खाजगी रुग्णालयांमध्ये घेता येतात. कर्करोग, हृदयरोग, मूत्रपिंड विकार, मोतीबिंदू ऑपरेशन अशा अनेक गंभीर आजारांवर या योजनेतून मोफत उपचार मिळतात. या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी आयुष्मान कार्ड असणे बंधनकारक आहे. रुग्णालयात भर्ती होताना हे कार्ड दाखवायचे असते. आधी हे कार्ड बनवण्यासाठी CSC केंद्रात किंवा रुग्णालयात जावे लागायचे. पण आता 2026 मध्ये हे घरबसल्या मोबाईलवरून बनवता येते. त्यामुळे ज्यांचे नाव यादीत आहे पण अजून कार्ड बनवलेले नाही त्यांनी लगेच करायला हवे.
कोण पात्र आहे दोन प्रकारचे लाभार्थी आहेत
आयुष्मान कार्डसाठी दोन प्रकारचे लाभार्थी आहेत. पहिला प्रकार म्हणजे ज्यांचे वय 70 वर्षे किंवा त्यापेक्षा जास्त आहे. असे ज्येष्ठ नागरिक फक्त आधार कार्डच्या आधारे आयुष्मान कार्डसाठी अर्ज करू शकतात त्यांचे नाव यादीत असणे आवश्यक नाही. दुसरा प्रकार म्हणजे PM-JAY यादीत नाव असलेले लाभार्थी म्हणजे आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबे ज्यांचे नाव SECC डेटामध्ये आहे. या दुसऱ्या प्रकारातील लाभार्थ्यांना योजना आणि जिल्हा निवडून पोर्टलवर अर्ज करायचा असतो. दोन्ही प्रकारांसाठी Beneficiary Portal वापरायचे आहे.
Beneficiary Portal कुठे आहे कसे उघडायचे?
आयुष्मान कार्ड बनवण्यासाठी beneficiary.nha.gov.in या अधिकृत पोर्टलवर जायचे. मोबाईलमध्ये Google Chrome किंवा कोणताही ब्राउजर उघडायचा. ब्राउजरच्या सर्च बारमध्ये “Beneficiary Portal” असे टाइप करायचे. सर्च केल्यावर पहिल्या नंबरला हे पोर्टल दिसते. त्यावर क्लिक करायचे. पोर्टल उघडल्यावर “आता आयुष्मान कार्ड बनवणे झाले आणखी सोपे” असा संदेश दिसतो. हे पोर्टल खूप सरळ आणि सोपे आहे. इथे सगळ्या प्रक्रिया एकाच ठिकाणी होतात अर्ज करणे, e-KYC करणे आणि कार्ड डाउनलोड करणे.
पोर्टलवर लॉगिन कसे करायचे?
पोर्टल उघडल्यावर लॉगिनचे पेज येते. इथे “Beneficiary” हा पर्याय आधीच निवडलेला असतो तो तसाच ठेवायचा. खाली एक Captcha Code असतो तो बरोबर टाइप करायचा. त्यानंतर मोबाईल नंबर टाकायचा आणि “Verify” वर क्लिक करायचे. क्लिक केल्यावर त्या मोबाईल नंबरवर OTP येतो. OTP टाकायचा आणि “Login” वर क्लिक करायचे. लॉगिन झाल्यावर मुख्य Dashboard उघडते. इथे दोन मुख्य पर्याय असतात एक 70 वर्षांवरील नागरिकांसाठी आणि दुसरा PM-JAY योजनेच्या यादीतील लाभार्थ्यांसाठी.
योजना, राज्य आणि जिल्हा कसे निवडायचे?
ज्यांचे वय 70 पेक्षा कमी आहे त्यांना PM-JAY अंतर्गत अर्ज करायचा आहे. यासाठी काही माहिती भरायची असते. सर्वात आधी “Scheme” निवडायचे “PM-JAY” हे निवडायचे. त्यानंतर “State” निवडायचे Maharashtra निवडायचे. “Sub Scheme” मध्ये “PM-JAY” हेच निवडायचे. नंतर “District” निवडायचे तुम्ही कोणत्या जिल्ह्यात राहता तो जिल्हा निवडायचा. हे सगळे निवडल्यावर “Search” बटण येते. त्यावर क्लिक करण्यापूर्वी शोध पद्धत निवडायची असते.
आधार नंबरने शोध कसा करायचा?
Search वर क्लिक केल्यावर तीन शोध पद्धती दिसतात. पहिला पर्याय म्हणजे Aadhaar Number आधार कार्ड नंबरने शोध. दुसरा म्हणजे Family ID किंवा Ration Card Number रेशन कार्ड नंबरने शोध. तिसरा म्हणजे PMJAY Card Number जर कार्ड क्रमांक माहीत असेल तर. सर्वात सोपा पर्याय म्हणजे आधार नंबर. “Aadhaar Number” निवडायचे. 12 अंकी आधार नंबर टाकायचा. Captcha Code टाकायचा. “Search” वर क्लिक करायचे. Search केल्यावर त्या कुटुंबातील सगळ्या सदस्यांची यादी येते ज्यांचे नाव PM-JAY यादीत आहे. ज्यांचे कार्ड आधीच बनले आहे त्यांच्यासमोर “Download” बटण असते. ज्यांचे कार्ड अजून बनले नाही त्यांच्यासमोर “Authenticate” बटण असते.
कार्डसाठी अर्ज कसा करायचा Authenticate प्रक्रिया
ज्या सदस्याचे कार्ड बनवायचे आहे त्याच्यासमोर “Authenticate” बटणावर क्लिक करायचे. क्लिक केल्यावर “Verify” बटण येते त्यावर क्लिक करायचे. त्यानंतर Consent पेज उघडते. हे पेज खाली स्क्रोल करायचे आणि शेवटी एक चेकबॉक्स आहे तो टिक करायचा. मग “Allow” वर क्लिक करायचे. Allow केल्यावर दोन OTP येतात एक आधार कार्डशी जोडलेल्या मोबाईलवर आणि दुसरा पोर्टलवर लॉगिन केलेल्या मोबाईलवर. दोन्ही OTP योग्य ठिकाणी टाकायचे. त्यानंतर “Authenticate” बटणावर क्लिक करायचे. Authenticate झाल्यावर e-KYC प्रक्रिया सुरू होते.
e-KYC कशी करायची चार पद्धती उपलब्ध आहेत
e-KYC करण्यासाठी चार पर्याय असतात. पहिला म्हणजे Aadhaar OTP आधार नंबरशी जोडलेल्या मोबाईलवर OTP येतो. दुसरा म्हणजे Fingerprint बोटाचा ठसा. तिसरा म्हणजे Eye Scan डोळ्याचे स्कॅन. चौथा म्हणजे Face Authentication चेहरा ओळख. घरबसल्या करायचे असेल तर Aadhaar OTP हा सर्वात सोपा पर्याय आहे. “Aadhaar OTP” निवडायचे आणि “Verify” वर क्लिक करायचे. परत Consent पेज येते खाली स्क्रोल करायचे, चेकबॉक्स टिक करायचा आणि “Allow” वर क्लिक करायचे. Allow केल्यावर आधार नंबरशी जोडलेल्या मोबाईलवर OTP येतो. तो OTP टाकायचा. पोर्टलच्या लॉगिन मोबाईलवर आलेला OTP पण टाकायचा. दोन्ही OTP बरोबर असले की पुढे जाता येते.
फोटो अपलोड कसा करायचा Live Photo काढणे आवश्यक
e-KYC झाल्यावर Additional Information भरण्याचे पेज येते. यात सर्वात आधी फोटो अपलोड करायचा असतो. “Photo” वर क्लिक केल्यावर कॅमेरा उघडतो. Live म्हणजे प्रत्यक्ष फोटो काढायचा कुठूनतरी आणलेला जुना फोटो चालत नाही. कॅमेऱ्यात चेहरा व्यवस्थित दिसेल असा फोटो काढायचा. फोटो काढल्यावर “Proceed” वर क्लिक करायचे. फोटो अपलोड झाल्यावर एक महत्त्वाची गोष्ट दिसते “Matching Score”. हा स्कोर म्हणजे तुमच्या फोटोची आधार कार्डच्या डेटाशी किती जुळणी होते. किमान 80% Matching Score असणे चांगले असते जेवढा जास्त स्कोर तेवढ्या लवकर मंजुरी मिळते. कमी असेल तर चांगल्या प्रकाशात पुन्हा फोटो काढायचा.
उर्वरित माहिती कशी भरायची?
फोटो अपलोड झाल्यावर आणखी काही माहिती भरायची असते. मोबाईल नंबर टाकायचा आणि “Verify” वर क्लिक करायचे. त्या नंबरवर OTP येतो तो टाकायचा. त्यानंतर जन्म वर्ष निवडायचे आधार कार्डवर जसे आहे तसेच. “Head of Family” शी संबंध म्हणजे Relation निवडायचे Self म्हणजे स्वतः, Father म्हणजे वडील, Mother म्हणजे आई, Son म्हणजे मुलगा, Daughter म्हणजे मुलगी इत्यादी. जे लागू होते ते निवडायचे. त्यानंतर जिल्हा आधीच निवडलेला असतो. Area निवडायचे ग्रामीण असाल तर Rural, शहरी असाल तर Urban. Sub District म्हणजे तालुका निवडायचा. Village म्हणजे गाव निवडायचे. सगळी माहिती नीट भरल्यावर “Submit” वर क्लिक करायचे. Submit केल्यावर “Applied Successfully” असा संदेश येतो म्हणजे अर्ज यशस्वीरित्या सादर झाला.
मंजुरी कधी मिळते आणि कार्ड कसे डाउनलोड करायचे?
अर्ज सादर केल्यावर तो तपासला जातो. साधारणपणे काही तासांत ते काही दिवसांत मंजुरी मिळते. मंजुरी मिळाल्यावर पोर्टलवर त्या सदस्याच्या नावासमोर “Approved” दिसते आणि “Download” बटण येते. कार्ड डाउनलोड करण्यासाठी Download वर क्लिक करायचे. क्लिक केल्यावर आधार कार्डशी जोडलेल्या मोबाईलवर OTP येतो. तो OTP टाकायचा आणि “Verify” वर क्लिक करायचे. Verify झाल्यावर आयुष्मान कार्ड PDF स्वरूपात डाउनलोड होते. हे PDF जपून ठेवायचे आणि प्रिंट काढायची. रुग्णालयात जाताना हे कार्ड सोबत न्यायचे.
कार्ड वापरताना काय लक्षात ठेवायचे?
आयुष्मान कार्ड मिळाल्यावर ते योग्य रुग्णालयात वापरता येते. पण कोणत्याही रुग्णालयात हे चालत नाही फक्त PM-JAY Empanelled म्हणजे पॅनेलवरील रुग्णालयात चालते. पॅनेलवरील रुग्णालयांची यादी pmjay.gov.in पोर्टलवर मिळते. उपचार घेताना हे कार्ड आणि आधार कार्ड दोन्ही सोबत असणे आवश्यक आहे. कार्डावरील नाव आणि आधार कार्डावरील नाव जुळणे आवश्यक आहे. 5 लाख रुपयांपर्यंतचे उपचार या कार्डाने मोफत होतात ही रक्कम प्रति कुटुंब प्रतिवर्ष असते.
थोडक्यात आयुष्मान कार्ड बनवण्याचे सगळे टप्पे
beneficiary.nha.gov.in पोर्टल उघडायचे. मोबाईल नंबरने OTP लॉगिन करायचे. PM-JAY स्कीम, Maharashtra राज्य आणि जिल्हा निवडायचे. आधार नंबरने Search करायचे. यादीत नाव असलेल्या सदस्यासमोर Authenticate वर क्लिक करायचे. Consent द्यायचे, दोन OTP टाकायचे. e-KYC साठी Aadhaar OTP निवडायचे, Consent द्यायचे, OTP टाकायचे. Live फोटो काढायचे. मोबाईल OTP व्हेरिफाय करायचे. जन्म वर्ष, Relation, Area, Sub District आणि Village निवडायचे. Submit करायचे. मंजुरी आल्यावर Download वर क्लिक करायचे, OTP टाकायचा, कार्ड PDF डाउनलोड करायचे. ही सगळी प्रक्रिया पाच ते दहा मिनिटांत होते. ज्यांचे नाव यादीत आहे त्यांनी आजच हे कार्ड बनवा आजारपणाच्या वेळी 5 लाख रुपयांची मदत मिळू शकते.