आधार कार्ड आज प्रत्येक भारतीय नागरिकासाठी एक महत्त्वाचे ओळखपत्र बनले आहे. सरकारी योजना, अनुदान, बँकेची कामे, शाळा-कॉलेजमधील प्रवेश, प्रवास आणि अनेक सरकारी तसेच खासगी कामांसाठी आधार कार्डचा वापर केला जातो. त्यामुळे आधार कार्डवरील नाव, जन्मतारीख, पत्ता, मोबाईल क्रमांक आणि बायोमेट्रिक माहिती अचूक असणे खूप गरजेचे आहे. आधार कार्डशी संबंधित नागरिकांसाठी सध्या 2 महत्त्वाच्या बातम्या समोर आल्या आहेत. पहिली बातमी म्हणजे मृत व्यक्तींच्या आधार क्रमांकाचा गैरवापर थांबवण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर आधार क्रमांक निष्क्रिय केले जात आहेत. दुसरी बातमी मुलांच्या आधार कार्डशी संबंधित आहे. 5 ते 17 वर्षे वयोगटातील मुलांचे आवश्यक बायोमेट्रिक अपडेट आता मोफत करण्याची सुविधा देण्यात आली आहे.
या लेखामध्ये आपण आधार कार्डशी संबंधित या दोन्ही महत्त्वाच्या अपडेटची सविस्तर माहिती पाहणार आहोत. मृत व्यक्तींचे आधार कार्ड निष्क्रिय करण्याची गरज का निर्माण झाली, आतापर्यंत किती आधार क्रमांक निष्क्रिय करण्यात आले, कुटुंबातील एखाद्या व्यक्तीचा मृत्यू झाल्यास त्याची माहिती UIDAI ला कशी देता येते, याची माहिती पाहू. यासोबतच 5 ते 17 वर्षे वयोगटातील मुलांचे बायोमेट्रिक अपडेट का करावे लागते, कोणत्या वयोगटासाठी ते आवश्यक आहे, त्यासाठी किती शुल्क लागते आणि अंतिम मुदत काय आहे, हेही समजून घेणार आहोत.
मुलांचे आधार कार्ड वेळेवर अपडेट न केल्यास भविष्यात काही सेवांचा लाभ घेताना अडचणी येऊ शकतात. त्यामुळे पालकांनी आपल्या मुलाचे आधार कार्ड तपासणे गरजेचे आहे. विशेषतः 5 ते 7 वर्षे आणि 15 ते 17 वर्षे वयोगटातील मुलांच्या बायोमेट्रिक अपडेटकडे पालकांनी लक्ष द्यावे. दिलेल्या माहितीनुसार, 30 सप्टेंबर 2026 पर्यंत ही सुविधा मोफत उपलब्ध आहे. त्यामुळे ही संधी गमावू नये.
आधार कार्ड का महत्त्वाचे आहे?
आधार कार्ड हे आजच्या काळात केवळ ओळखपत्र राहिलेले नाही. अनेक सरकारी आणि खासगी सेवांमध्ये आधार क्रमांकाचा वापर केला जातो. सरकारी योजनांचा लाभ घेण्यासाठी, अनुदान मिळवण्यासाठी आणि विविध ठिकाणी ओळख सिद्ध करण्यासाठी आधार कार्डची आवश्यकता असते. शाळा आणि कॉलेजमध्ये प्रवेश घेताना किंवा विविध शैक्षणिक प्रक्रियेतही आधारचा वापर केला जातो. त्यामुळे आधार कार्डवरील माहिती चुकीची असल्यास नागरिकांना काही कामांमध्ये अडचणी येऊ शकतात.
आधार कार्डमध्ये नागरिकाची ओळख संबंधित महत्त्वाची माहिती असते. त्यामध्ये नाव, जन्मतारीख, पत्ता, फोटो आणि बायोमेट्रिक माहितीचा समावेश होतो. त्यामुळे आधारमधील माहिती योग्य ठेवणे आवश्यक आहे. विशेषतः मुलांच्या बाबतीत वय वाढल्यानंतर बायोमेट्रिक माहितीमध्ये बदल होतो. लहान वयात घेतलेले बोटांचे ठसे आणि इतर बायोमेट्रिक माहिती पुढील वयात बदलू शकते. म्हणून ठराविक वयानंतर मुलांचे बायोमेट्रिक अपडेट करणे आवश्यक ठरते.
आधारशी संबंधित कोणतेही अपडेट करताना नागरिकांनी अधिकृत UIDAI सेवा आणि आधार केंद्रांचा वापर करावा. आधारच्या नावाखाली फसवणूक करणाऱ्या बनावट वेबसाइट किंवा व्यक्तींवर विश्वास ठेवू नये. आधारशी संबंधित माहिती देताना काळजी घेणे गरजेचे आहे. अधिकृत माहिती मिळवण्यासाठी UIDAI च्या वेबसाइटचा वापर करणे योग्य आहे.
मृत व्यक्तींचे आधार कार्ड का निष्क्रिय केले जात आहे?
केंद्र सरकारची आधारशी संबंधित संस्था भारतीय विशिष्ट ओळख प्राधिकरण म्हणजेच UIDAI आधार डेटाबेसची अचूकता आणि सुरक्षितता कायम ठेवण्यासाठी विविध उपाय करत आहे. एखाद्या व्यक्तीचा मृत्यू झाल्यानंतर त्याचा आधार क्रमांक सक्रिय राहिल्यास त्याचा गैरवापर होण्याची शक्यता असते. विशेषतः सरकारी योजना, अनुदान किंवा इतर सेवांचा चुकीच्या पद्धतीने लाभ घेण्यासाठी मृत व्यक्तीच्या ओळखीचा वापर केला जाऊ शकतो. हा धोका टाळण्यासाठी मृत व्यक्तींच्या आधार क्रमांकाची माहिती तपासून ते निष्क्रिय करण्याची प्रक्रिया सुरू करण्यात आली आहे.
दिलेल्या माहितीनुसार, UIDAI ने देशभरात आतापर्यंत जवळपास अडीच कोटीहून अधिक आधार क्रमांक निष्क्रिय केले आहेत. मृत व्यक्तींची ओळख वापरून होणारी फसवणूक थांबवणे हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे. आधार डेटाबेसमध्ये योग्य आणि अद्ययावत माहिती ठेवण्यासाठी मृत व्यक्तींची माहिती संबंधित यंत्रणांपर्यंत पोहोचणे महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे एखाद्या कुटुंबातील व्यक्तीचा मृत्यू झाल्यानंतर त्याची माहिती योग्य पद्धतीने नोंदवणे आवश्यक ठरते.
PIB म्हणजेच Press Information Bureau कडून देण्यात आलेल्या माहितीनुसार, मृत व्यक्तींच्या आधार क्रमांकाचा गैरवापर होऊ नये आणि सरकारी योजना किंवा अनुदानाचा चुकीचा लाभ घेता येऊ नये यासाठी ही प्रक्रिया महत्त्वाची आहे. यामुळे आधार डेटाबेस अधिक अचूक ठेवण्यास मदत होते. नागरिकांनीही आपल्या कुटुंबातील मृत व्यक्तीची माहिती संबंधित यंत्रणेला देणे आवश्यक आहे.
मृत व्यक्तीच्या आधारची माहिती UIDAI ला कशी द्यायची?
कुटुंबातील एखाद्या व्यक्तीचा मृत्यू झाला असल्यास त्याची माहिती UIDAI पर्यंत पोहोचवणे आता सोपे करण्यात आले आहे. दिलेल्या माहितीनुसार, 24 राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये नोंदणीकृत मृत्यूच्या आधारावर ही सेवा उपलब्ध करण्यात आली आहे. UIDAI ने My Aadhaar पोर्टलवर कुटुंबातील सदस्याच्या मृत्यूची माहिती देण्यासाठी सेवा सुरू केली आहे. यामुळे मृत व्यक्तीचा आधार क्रमांक सक्रिय राहण्याची शक्यता कमी होते.
कुटुंबातील सदस्याचा मृत्यू झाल्यानंतर त्याच्या आधार क्रमांकाचा चुकीच्या पद्धतीने वापर होऊ नये यासाठी संबंधित माहिती देणे आवश्यक आहे. मृत्यूची नोंद झाल्यानंतर संबंधित प्रक्रिया सरकारी नोंदींशी जोडली जाते. त्यानंतर UIDAI कडून आवश्यक पडताळणी आणि पुढील कार्यवाही केली जाऊ शकते. या प्रक्रियेमुळे मृत व्यक्तीच्या आधारचा गैरवापर रोखण्यास मदत होते.
ही सेवा वापरताना नागरिकांनी केवळ अधिकृत UIDAI किंवा My Aadhaar पोर्टलचा वापर करावा. कोणत्याही अनोळखी वेबसाइटवर आधार क्रमांक, OTP किंवा इतर वैयक्तिक माहिती देऊ नये. आधारशी संबंधित माहिती मिळवण्यासाठी UIDAI चे अधिकृत संकेतस्थळ वापरावे.
मुलांच्या आधार कार्डसाठी मोठी दिलासादायक बातमी
आता आधार कार्डशी संबंधित दुसरी महत्त्वाची आणि दिलासादायक बातमी मुलांसाठी आहे. UIDAI ने 5 ते 17 वर्षे वयोगटातील मुलांच्या बायोमेट्रिक अपडेटबाबत महत्त्वाची माहिती दिली आहे. या वयोगटातील ज्या मुलांचे आवश्यक बायोमेट्रिक अपडेट अद्याप झालेले नाही, त्यांनी ते लवकरात लवकर करून घेण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. मुलांचे वय वाढल्यानंतर त्यांच्या बायोमेट्रिक माहितीमध्ये बदल होऊ शकतो.
5 ते 7 वर्षे आणि 15 ते 17 वर्षे या वयोगटातील मुलांसाठी बायोमेट्रिक अपडेट महत्त्वाचे आहे. यामध्ये मुलांचे बोटांचे ठसे, डोळ्यांची बायोमेट्रिक माहिती, चेहरा आणि फोटो यांसारखी माहिती अपडेट केली जाऊ शकते. या प्रक्रियेला अनिवार्य बायोमेट्रिक अपडेट असे म्हटले जाते. त्यामुळे पालकांनी आपल्या मुलाचे आधार कार्ड कोणत्या टप्प्यावर आहे हे तपासावे.
विशेष म्हणजे या प्रक्रियेसाठी आता कोणतेही शुल्क आकारले जाणार नाही, अशी माहिती देण्यात आली आहे. म्हणजेच मुलांचे आवश्यक आधार बायोमेट्रिक अपडेट मोफत करता येणार आहे. यामुळे पालकांना मोठा दिलासा मिळणार आहे. आधी या प्रक्रियेसाठी 50 रुपये शुल्क द्यावे लागत होते, मात्र आता ही प्रक्रिया मोफत करण्यात आली आहे.
5 ते 7 आणि 15 ते 17 वयोगटातील मुलांचे बायोमेट्रिक अपडेट
मुलांचे वय वाढल्यानंतर त्यांची बायोमेट्रिक माहिती बदलू शकते. लहान वयात आधार तयार करताना घेतलेले बोटांचे ठसे पुढील वयात वेगळे असू शकतात. त्यामुळे UIDAI कडून ठराविक वयात मुलांचे बायोमेट्रिक अपडेट करण्याची प्रक्रिया ठेवण्यात आली आहे. यामुळे आधार डेटाबेसमध्ये मुलांची अधिक अचूक माहिती उपलब्ध राहते.
दिलेल्या माहितीनुसार, 5 ते 7 वर्षे आणि 15 ते 17 वर्षे वयोगटातील मुलांनी बायोमेट्रिक अपडेट करणे आवश्यक आहे. या प्रक्रियेमध्ये बोटांचे ठसे, चेहरा, डोळ्यांचे बायोमेट्रिक्स आणि फोटो यांसारखी माहिती अपडेट केली जाते. त्यामुळे पालकांनी आपल्या मुलाचे वय आणि आधार अपडेटची स्थिती तपासून आवश्यक असल्यास आधार केंद्रावर जावे.
मुलांना सरकारी योजनांचा आणि विविध सेवांचा लाभ घेताना आधारची आवश्यकता पडू शकते. त्यामुळे बायोमेट्रिक माहिती अपडेट नसल्यामुळे भविष्यात अडचणी येऊ नयेत यासाठी पालकांनी वेळेत प्रक्रिया पूर्ण करणे योग्य आहे. विशेषतः अंतिम मुदतीपूर्वी आधार अपडेट केल्यास शेवटच्या दिवसांची गर्दी आणि संभाव्य अडचणी टाळता येतील.
मुलांचे आधार अपडेट करण्यासाठी शुल्क लागणार नाही
या अपडेटमधील सर्वात महत्त्वाची बातमी म्हणजे मुलांचे आवश्यक बायोमेट्रिक अपडेट आता मोफत केले जाणार आहे. यासाठी पालकांना एक रुपयाही खर्च करावा लागणार नाही. पूर्वी या प्रक्रियेसाठी 50 रुपये शुल्क आकारले जात होते. मात्र सरकारने मुलांच्या आधार बायोमेट्रिक अपडेटसाठी ही फी माफ केली आहे.
मुलांचे नवीन आधार नोंदणी आणि बायोमेट्रिक अपडेट याबाबतही शुल्क न आकारण्याची माहिती देण्यात आली आहे. यामुळे देशातील मोठ्या संख्येने मुलांच्या पालकांना आर्थिक दिलासा मिळणार आहे. आधार केंद्रावर जाऊन आवश्यक प्रक्रिया पूर्ण करता येईल. मात्र जाण्यापूर्वी संबंधित आधार केंद्रावर सुविधा उपलब्ध आहे का, याची खात्री करणे चांगले.
UIDAI ने या संदर्भात बुधवार, 13 मे 2026 रोजी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म X वरून माहिती दिल्याचे दिलेल्या मजकुरात नमूद करण्यात आले आहे. त्यामुळे पालकांनी या सुविधेचा लाभ घेऊन मुलांचे आधार अपडेट करून घ्यावे. अधिकृत माहितीसाठी UIDAI च्या अधिकृत वेबसाइटला भेट देता येईल.
आधार बायोमेट्रिक अपडेटची अंतिम मुदत
5 ते 17 वर्षे वयोगटातील मुलांच्या बायोमेट्रिक अपडेटसाठी 30 सप्टेंबर 2026 पर्यंतची मुदत देण्यात आल्याची माहिती देण्यात आली आहे. त्यामुळे ज्या पालकांनी आपल्या मुलांचे बायोमेट्रिक अपडेट अद्याप केलेले नाही, त्यांनी 30 सप्टेंबरपूर्वी ही प्रक्रिया पूर्ण करावी. शेवटच्या दिवसापर्यंत थांबण्यापेक्षा शक्य तितक्या लवकर आधार केंद्राला भेट देणे योग्य ठरेल.
ही सुविधा सर्व आधार केंद्रांवर मोफत उपलब्ध असल्याचे सांगण्यात आले आहे. त्यामुळे पालकांनी मुलाचे आधार कार्ड आणि आवश्यक कागदपत्रांसह संबंधित आधार केंद्राला भेट द्यावी. तेथे बायोमेट्रिक अपडेटची प्रक्रिया पूर्ण करता येईल. आधारमध्ये आधीपासून असलेली माहितीही योग्य आहे का, हे त्याच वेळी तपासून घ्यावे.
30 सप्टेंबर 2026 ही महत्त्वाची तारीख असल्याने पालकांनी ती लक्षात ठेवावी. मुलाचे वय या प्रक्रियेसाठी पात्र असेल आणि बायोमेट्रिक अपडेट बाकी असेल तर वेळेत प्रक्रिया पूर्ण करणे फायदेशीर आहे. यामुळे पुढे शासकीय सेवा, योजना किंवा इतर आधारशी संबंधित काम करताना अनावश्यक अडचणी टाळता येऊ शकतात.
आधार कार्ड अपडेट करताना या गोष्टी लक्षात ठेवा
आधार अपडेट करण्यासाठी नेहमी अधिकृत आधार केंद्राचा वापर करा. कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीकडे आधारची माहिती देऊ नका. आधार क्रमांक, OTP आणि इतर वैयक्तिक माहितीची सुरक्षितता महत्त्वाची आहे. UIDAI च्या अधिकृत वेबसाइटवर उपलब्ध असलेली माहितीच अंतिम मानावी.
मुलांचे बायोमेट्रिक अपडेट करताना पालकांनी आधारमधील नाव आणि इतर माहितीही तपासावी. काही माहिती चुकीची असल्यास आवश्यक ती दुरुस्ती करण्यासाठी योग्य प्रक्रिया वापरावी. बायोमेट्रिक अपडेट आणि इतर माहिती अपडेट या वेगवेगळ्या प्रक्रिया असू शकतात. त्यामुळे आधार केंद्रातील अधिकृत कर्मचाऱ्याकडून आवश्यक माहिती घ्यावी.
मृत व्यक्तीच्या आधारबाबतही कुटुंबीयांनी योग्य ती माहिती देणे महत्त्वाचे आहे. मृत व्यक्तीचा आधार सक्रिय राहिल्यास गैरवापर होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे मृत्यूची नोंद आणि आधारशी संबंधित आवश्यक प्रक्रिया वेळेत पूर्ण करणे योग्य आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे
- UIDAI कडून मृत व्यक्तींचे आधार क्रमांक निष्क्रिय करण्याची प्रक्रिया सुरू आहे.
- आतापर्यंत जवळपास 2.5 कोटीहून अधिक आधार क्रमांक निष्क्रिय केल्याची माहिती देण्यात आली आहे.
- मृत व्यक्तीच्या आधारचा गैरवापर रोखणे हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.
- My Aadhaar पोर्टलवर कुटुंबातील मृत सदस्याची माहिती देण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.
- ही सेवा 24 राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये नोंदणीकृत मृत्यूंसाठी सुरू करण्यात आली आहे.
- 5 ते 7 आणि 15 ते 17 वर्षे वयोगटातील मुलांचे बायोमेट्रिक अपडेट महत्त्वाचे आहे.
- बोटांचे ठसे, चेहरा, डोळ्यांचे बायोमेट्रिक्स आणि फोटो अपडेट केला जाऊ शकतो.
- मुलांचे आवश्यक बायोमेट्रिक अपडेट आता मोफत करण्याची सुविधा देण्यात आली आहे.
- पूर्वी या प्रक्रियेसाठी 50 रुपये शुल्क द्यावे लागत होते.
- 30 सप्टेंबर 2026 पर्यंत मुलांचे बायोमेट्रिक अपडेट करण्याची मुदत असल्याचे सांगण्यात आले आहे.
- पालकांनी शेवटच्या तारखेपूर्वी आधार केंद्रावर जाऊन प्रक्रिया पूर्ण करावी.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
5 ते 17 वर्षे वयोगटातील मुलांचे आधार अपडेट करणे आवश्यक आहे का?
होय. दिलेल्या माहितीनुसार, 5 ते 7 वर्षे आणि 15 ते 17 वर्षे वयोगटातील मुलांचे आवश्यक बायोमेट्रिक अपडेट करणे महत्त्वाचे आहे. मुलांचे वय वाढल्यामुळे बायोमेट्रिक माहिती अपडेट केली जाते.
मुलांच्या आधार बायोमेट्रिक अपडेटसाठी किती शुल्क लागेल?
या सुविधेसाठी शुल्क माफ करण्यात आल्याची माहिती देण्यात आली आहे. त्यामुळे पात्र मुलांचे आवश्यक बायोमेट्रिक अपडेट मोफत करता येणार आहे.
मुलांचे आधार अपडेट करण्याची अंतिम तारीख कोणती आहे?
दिलेल्या माहितीनुसार, 30 सप्टेंबर 2026 पर्यंत मुलांचे बायोमेट्रिक अपडेट करून घेता येणार आहे.
मृत व्यक्तीचा आधार का निष्क्रिय केला जातो?
मृत व्यक्तीच्या आधार क्रमांकाचा गैरवापर होऊ नये, तसेच सरकारी योजना किंवा अनुदानाचा चुकीचा लाभ घेता येऊ नये यासाठी मृत व्यक्तींचे आधार क्रमांक निष्क्रिय करण्याची प्रक्रिया केली जात आहे.
मृत व्यक्तीची माहिती UIDAI ला कुठे द्यायची?
My Aadhaar पोर्टलवर कुटुंबातील मृत सदस्याची माहिती देण्यासाठी सेवा उपलब्ध करण्यात आली आहे. अधिकृत प्रक्रियेसाठी UIDAI च्या वेबसाइटचा वापर करावा.
निष्कर्ष
आधार कार्डशी संबंधित सध्या दोन महत्त्वाच्या बातम्या नागरिकांसाठी समोर आल्या आहेत. एका बाजूला मृत व्यक्तींच्या आधार क्रमांकाचा गैरवापर थांबवण्यासाठी UIDAI कडून आधार क्रमांक निष्क्रिय करण्याची प्रक्रिया सुरू आहे. आतापर्यंत जवळपास अडीच कोटीहून अधिक आधार क्रमांक निष्क्रिय केल्याची माहिती देण्यात आली आहे. कुटुंबातील सदस्याचा मृत्यू झाल्यानंतर त्याची माहिती योग्य पद्धतीने देणे त्यामुळे महत्त्वाचे ठरते.
दुसरीकडे मुलांच्या आधार बायोमेट्रिक अपडेटबाबत पालकांना मोठा दिलासा मिळाला आहे. 5 ते 7 आणि 15 ते 17 वर्षे वयोगटातील मुलांचे आवश्यक बायोमेट्रिक अपडेट मोफत करण्याची सुविधा देण्यात आली आहे. यासाठी पूर्वी 50 रुपये शुल्क आकारले जात होते. आता ही प्रक्रिया मोफत करण्यात आली आहे.
पालकांनी आपल्या मुलाचे आधार अपडेट बाकी आहे का, हे तपासावे आणि आवश्यक असल्यास 30 सप्टेंबर 2026 पूर्वी बायोमेट्रिक अपडेट करून घ्यावे. आधारशी संबंधित कोणतेही अपडेट करताना अधिकृत UIDAI केंद्र किंवा अधिकृत ऑनलाइन सेवांचाच वापर करा. अधिकृत माहितीसाठी UIDAI वेबसाइट आणि My Aadhaar सेवा वापरू शकता.